Bir Dilden Diğerine Diriliş

Pazartesi, Kasım 16, 2026

Karakoç’un eserlerini Türkçe okuyan Mısırlı bir öğrenci olarak, metinlerinde yakından tanıdığım kaygılarla karşılaşıyordum. Dil ve tecrübe farklılığı ise bu meselelere başka bir yönden bakmamı sağlıyordu. Okudukça yazarla aramdaki mesafe azaldı, yaşadıklarımı ve çevremde olup bitenleri onun düşünceleriyle birlikte değerlendirmeye başladım.

ASMA HAMDY HEDER-MISIR

 

“Biz sussak, tarih susmayacak. Tarih sussa, hakikat susmayacak.”

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kürsüsünde Sezai Karakoç’un bu sözlerini dile getirdiğinde, onun sesi zulme karşı bir şahitlik olarak yeniden duyuldu. İnsanın susturulabileceğini, fakat uğruna konuştuğu hakikatin susturulamayacağını hatırlattı. Yıllar önce kaleme alınan bu sözlerin o kürsüye ulaşması, bizi Karakoç’a dönmeye, düşüncesini besleyen kaynakları ve hakikate duyduğu inancı anlamaya davet ediyor.

Bu sözlerin yer aldığı “Hakikat ve Serap” yazısını okuduğumda, Karakoç’un hakikat karşısındaki kararlılığını daha yakından anladım. Yazı, insanlığın geleceğini kapitalizm ile Marksizm arasında yapılacak bir tercihe bağlayan anlayışı sorgular. Karakoç, bu sistemlerin ortaya çıkışını ve insanlar üzerindeki etkisini insanın iç dünyasında yaşanan çözülmeyle birlikte düşünür. Okurunu, siyasi tercihlerin ardındaki insan anlayışına bakmaya çağırır. Bu yaklaşım, önümüze sunulan seçenekleri değerlendirmeden önce onları kimin, hangi kabullerle belirlediğini sormanın önemini gösterdi bana.

Yazıdaki serap benzetmesi, bu meseleyi daha anlaşılır kılar. Susamış insan, uzakta gördüğü parıltıya su umuduyla koşar, yaklaştığında aldandığını anlar. Karakoç, hakikati arayan insanın da benzer bir yanılgıya düşebileceğini anlatır. Adalet, özgürlük ve huzur arayışı, insanı bu vaatleri kullanan sistemlere bağlayabilir. Bu satırlarda beni düşündüren, insanın samimi bir arayış içindeyken de aldanabilmesiydi. Hakikate duyduğumuz ihtiyaç, onu ararken göstereceğimiz dikkat ve araştırma sorumluluğunu da artırıyordu.

Burada, yazarları tanımlarken kullandığımız sıfatlar üzerinde de düşünmek gerekiyor: Bir sıfat, sahibini ne ölçüde tanıtır? Hangi noktada onun diğer yönlerini görmemizi engeller? Karakoç, her şeyden önce şair olarak tanınmıştır. Ancak onu yalnızca bu sıfatla anmak, düşünce dünyasının ve toplumun geleceğine ilişkin kaygılarının yeterince anlaşılmamasına yol açabilir. Şairlik, bir insanın bütün kimliğini kuşatmaz. Şair aynı zamanda hekim, hükümdar yahut filozof olabilir, düşüncesini yoğunlaştırmak ve insanların hafızasına emanet etmek için şiiri seçmiş bir mütefekkir de olabilir.

Karakoç’un şiirlerinin bir bölümünü böyle okuyorum: Kendi ahengini bulmuş bir düşünce, imgelerle insanın gönlüne ulaşan bir dünya görüşü olarak. Şiir, anlamı hafızada ve duyguda kalıcı kılabilecek bir güce sahiptir. Onun şiirlerinde şairin duyarlılığı, düşünürün soruları ve insanı, toplumu iyileştirme kaygısı bir araya gelir. Sözü de insana ve hayata ilişkin bu derin ilgiden kuvvet alır.

Vefatının yıl dönümünde yeniden şu soruya dönüyorum: Bir yazarın ardından ne kalır? Kitapları kalır, kimi okurlarında dinmeyen bir arayış ve onları tavır almaya çağıran sorular kalır. Karakoç, benim için bu yazarlardandır. Onu her okuyuşumda, düşüncenin okuruna bir sorumluluk yüklediğini, insanın içinde uyanan anlamın hayatta bir karşılık bulmayı beklediğini hissettim.

Bu sorumluluğu kavramak için, düşüncesinin merkezinde yer alan “Diriliş” kavramı üzerinde durmak gerekir. Onun iman, insan ve medeniyet anlayışı bu kelimede buluşur. Kendisini meşgul eden temel soru da burada belirginleşir: Müslümanlar yeniden ayağa kalkma kudretini nasıl kazanabilir; İslam ümmeti tarihteki etkin yerini nasıl yeniden alabilir?

Bu düşüncenin farklı yönlerini Ruhun Dirilişi, İslâm’ın Dirilişi, İnsanlığın Dirilişi ve Diriliş Neslinin Âmentüsü adlı eserlerinde izlemek mümkündür. Bu kitaplar, insanın yetişmesiyle toplumun yenilenmesi ve medeniyetin geleceği arasında kurulan bağı anlamamıza yardımcı olur. Allah’la bağını güçlendiren insan, hayattaki sorumluluğunu daha derinden kavrar, imanı davranışlarına ve çalışmalarına yansır. Bu çabanın etkisi zamanla topluma ve toplumun insanlığa sunabileceklerine uzanır.

Benim okumamda bu eserleri birleştiren, Müslümanın yeniden diriliş imkânlarını araştırma çabasıdır. Ruhun Dirilişi, insanın varlığının anlamına ve Allah’la ilişkisine yönelirken İslâm’ın Dirilişi, Müslümanların durumunu ve İslam’ın hayatlarındaki belirleyici yerini yeniden kazanmasını düşündürür. İnsanlığın Dirilişi, bu bakışı İslam medeniyetinin bütün insanlığa sunabileceklerine açar. Diriliş Neslinin Âmentüsü ise bu düşünceleri taşıyacak neslin inancını, iradesini ve sorumluluklarını öne çıkarır.

Bu eserleri birlikte okudukça, Karakoç’un insanın kendisini yetiştirmesiyle toplumun inşasını ne kadar yakından ilişkilendirdiğini gördüm. Ümmetin yeniden ayağa kalkması, fertlerinin öğrendikleri, ürettikleri ve üstlendikleri sorumluluklarla mümkün olacaktır. Bu açıdan Diriliş düşüncesi, onu benimseyen insanın kendi hayatına yöneltmesi gereken bir soruya dönüşür.

Bu soru, insanın kendisinden ve Allah’la ilişkisinden başlar. Tevhid ve ahiret inancı, varoluşa bir gaye kazandırır. Bilgiyi, gücü ve emeği insanın sorumluluğuna bağlar. Karakoç’un ruhun dirilişine verdiği önemi de buradan hareketle anlıyorum. Çünkü bir medeniyetin yeniden doğuşuna katkıda bulunacak insanın, öncelikle neye inandığını bilmesi ve bu inancın gereklerini yerine getirecek iradeyi geliştirmesi gerekir. Kendi gayesini belirleyemeyen, kendisine ve dünyaya ilişkin başkalarının sunduğu tasavvurları sorgulamadan benimseyen insan, kurmayı arzuladığı medeniyetin sorumluluğunu nasıl taşıyabilir? Üstlense bile bu sorumluluğu ne kadar sürdürebilir?

Diriliş, buradan toplum hayatına uzanır. Düşünceler eğitimde, ilimde, ahlakta ve kurumların işleyişinde karşılığını bulur. Karakoç’un düşüncesinde beni etkileyen yönlerden bir diğeri de, İslam’a mensubiyeti bir inşa sorumluluğu olarak ele almasıdır. Medeniyet bakımından yeniden söz sahibi olmak, bilgi üretmeyi, insan yetiştirmeyi ve çağın meseleleriyle kendi kaynaklarının farkında olarak yüzleşmeyi gerektirir.

“Hakikat ve Serap”ta maddi ilerlemeyle ahlaki olgunluk arasındaki mesafeye dikkat çekmesi de bu bakımdan önemlidir. İnsanın teknik başarılarına rağmen merhamet ve adalet bakımından gerileyebilmesi üzerinde durur. Bu değerlendirme, onun medeniyet anlayışını kavramama yardımcı oldu. Bir toplumun gelişmesini değerlendirirken insanların orada nasıl yaşadığını, onurlarının ne ölçüde korunduğunu ve gücün hangi amaçlarla kullanıldığını da sormak gerektiğini düşündüm. Medeniyetin anlamı, insanın ortaya koyduğu eserlerle birlikte başkalarına karşı taşıdığı sorumlulukta da belirginleşiyordu. Karakoç’un Müslümanların Batı’ya benzeme eğilimine yönelik eleştirileri de bu çerçevede anlam kazanır. Karakoç, İslami köklerden beslenen ve yeniden üretme cesareti kazandıran bir yenilenme arar. Onu okumak, başkalarından öğrenirken kendi gayelerimizi belirleme ve toplumlarımız için yararlı olanı seçme yeteneğimizi korumamız gerektiğini daha açık görmemi sağladı. Edindiğimiz bilgi, onunla ne yapacağımız sorusunu da beraberinde getirir: İçinde yaşadığımız dünyaya ne katacağız?

Gençler, bu sorumluluğu üstlenecek nesil olarak Karakoç düşüncesinin merkezinde yer alır. Bu yüzden Karakoç’u okumanın, genci kendi hayatıyla yüzleştirdiğini düşünüyorum: Öğrendiklerinle ne yapacaksın? İmanın ameline, okudukların basiretine, aidiyetin topluma sunduğun katkıya nasıl yansıyacak? Yazılarında beni en çok etkileyen hususlardan biri de buydu.  O, bu düşünceyle okurun hayatı arasında bağ kuruyor, onu ümmeti için arzuladığı dirilişte kendi yerini aramaya çağırıyordu.

Bu çağrıda Arap dünyasının meselelerine dokunan pek çok yön buldum. Karakoç’un soruları, içinde doğdukları Türkiye ortamını aşarak toplumlarımızın kimlik, bağımsızlık ve dinin hayattaki yeri üzerine sorularıyla buluşuyordu. Karakoç’un eserlerini Türkçe okuyan Mısırlı bir öğrenci olarak, metinlerinde yakından tanıdığım kaygılarla karşılaşıyordum. Dil ve tecrübe farklılığı ise bu meselelere başka bir yönden bakmamı sağlıyordu. Okudukça yazarla aramdaki mesafe azaldı, yaşadıklarımı ve çevremde olup bitenleri onun düşünceleriyle birlikte değerlendirmeye başladım.

Mısır’da yetişmiş olmamın bu ilgide payı olduğunu düşünüyorum. Ülkemin yaşadığı siyasi, toplumsal ve fikrî dönüşümler, sorularımı ve olaylara bakışımı etkiledi. İnsanların güvenini kazanmaya, düşüncelerini ve tercihlerini yönlendirmeye çalışan söylemler karşısında daha dikkatli olma ihtiyacı duydum. Önümüze sunulanı anlamanın, dayanaklarını ve amaçlarını sorgulamanın, sözün çekiciliği ardında gözden kaçabilecek hususları fark etmenin önemini gördüm. Karakoç’u okurken bu dikkati besleyen, insanı kendi tercihlerinden sorumlu tutan bir düşünceyle karşılaştım.

Onun yazılarını, içinde henüz filizlenmemiş bir ağacın çekirdeğini taşıyan meyveye benzetirim. Okur meyveyi alır, tadına varır, ardından çekirdeği elinde kalır. Çekirdeği toprağa eker ve özenle yetiştirirse kök salar, büyür, meyve verir. Ben de onun düşüncelerini böyle karşılıyordum: Okuyor, sonra onları sorularıma, öğrenimime ve çalışmalarıma taşıyordum. Bu fikirlerin değerini, beni sevk ettikleri düşünme ve kendimi gözden geçirme çabasında daha iyi anlıyordum. Kitaplarının Arap gençlerine ulaşması, onların hayatlarında da gelişip karşılık bulması yönündeki arzum biraz da buradan doğdu.

Allah’a hamdolsun, Kur’an hafızı olmamın da onun dünyasına yaklaşmamda önemli bir etkisi oldu. Hıfzım bana kelime üzerinde durmayı, bağlamı gözetmeyi ve anlamlar arasındaki ilişkileri düşünmeyi öğretti. Karakoç’u okurken bu birikimin bazı göndermelerini kavramama yardımcı olduğunu hissettim. İnsana ve varlığa bakışında, imanla insanın tarihteki sorumluluğu arasında kurduğu ilişkide Kur’an’dan beslenen bir anlayış görüyordum. Bu yakınlık, araştırma ihtiyacımı da artırıyordu. Çünkü metne her dönüşümde üzerinde yeniden düşünmem gereken bir anlamla karşılaşıyordum.

Bu etkileşim zamanla Kur’an okumalarıma da yansıdı. Kur’an’ı hıfzetmiş olmam Karakoç’u anlamama yardımcı olurken onun yazıları da ayetler üzerinde daha dikkatle düşünmemi sağladı. İnsan, tarih, toplumların yükseliş ve çöküş sebepleri, ferdin kendisine ve çevresine karşı sorumluluğu gibi meseleler üzerinde daha fazla durmaya başladım. Okuduğum ayetlerle yaşadığım hayat arasındaki bağı anlamaya, imanın benden nasıl bir tavır ve amel beklediğini kendime sormaya daha çok önem verdim.

“Hakikat ve Serap”ta Kur’an’a verilen yer, bu tecrübemi daha iyi anlatıyor. Karakoç, Kur’an’ı insanın aldanmasını önleyen, ona sabrı, tevekkülü, dikkati ve araştırmayı öğreten bir rehber olarak ele alır. Serabın ardından koşan insanın suya ulaşması, ulaştığı kaynaktan yararlanması ve onu koruması üzerinden kurduğu anlatım, hidayetin hayatın her safhasına uzanan anlamını düşünmemi sağladı. Bu satırları okurken öğrendiklerimin kararlarıma ve davranışlarıma ne ölçüde yansıdığını kendime sordum.

Onu okumak, Kur’an’ı tefekkür ederken de zihnimde taşıdığım sorular uyandırıyordu: Bir toplumun içinde bulunduğu durum nasıl değişir? Ümmet, kendisini ayakta tutan kaynaklarla bağını nasıl korur? İnsan, yaşadığı şartların oluşmasında ve değişmesinde ne ölçüde sorumludur? Bu bakımında lafızlarını ezberlediğim ayetlerin anlamlarıyla ilişkim daha arttı. Karakoç’un yazılarının bende bıraktığı en kalıcı etkilerden biri, Kur’an’a anlama ve amel etme sorumluluğunu daha güçlü hissederek dönmem oldu.

Suriyeli yazar Nizar Beni el-Merce’nin Karakoç’la yaptığı söyleşi de onu tanımamda önemli bir yer edindi. Karakoç’u müstesna bir düşünür ve mütevazı bir insan olarak tanıttığı bu söyleşide, özellikle Amerika ve Batı hakkındaki görüşleriyle genel olarak Müslümanların, özel olarak Arapların birliğine yönelik çağrısı dikkatimi çekti. Yıllar önce söylenmiş sözleri okuyor, bugün yaşadıklarımızı anlamaya yardımcı olacak değerlendirmeler buluyordum. Karşı karşıya kaldığımız krizler, ayrılığın sonuçlarını ve birlik ihtiyacını daha açık gösteriyordu.

Arap bir okur olarak bu çağrıyı kendi toplumlarımızın yaşadıklarıyla yakından ilişkili buldum. Krizler ağırlaştıkça ortak tavır alamamanın, imkânlarımızı bir araya getirememenin sonuçları daha görünür hâle geliyor. Bu yüzden onun birlik üzerinde ısrarla durmasını okurken Müslümanların kendilerini koruma ve geleceklerinde söz sahibi olma arzusunu daha iyi anladım. Bizi birleştiren bağların ortak çalışmaya ve dayanışmaya dönüşmesi gerektiği düşüncesi, benim için de giderek daha önemli hâle geldi.

Bu söyleşi, Karakoç’un medeniyet düşüncesiyle siyasi değerlendirmeleri arasındaki ilişkiyi görmemi sağladı. Dirilişini arzuladığı ümmetin, kendisini etkileyen güçleri tanıması ve bölünmüşlüğünün yol açtığı kayıpları fark etmesi gerekiyordu. Onun çağını dikkatle okuduğunu, sorularının ve uyarılarının bir bölümünün bugün de üzerinde düşünülmeyi hak ettiğini hissettim. Günümüzün olaylarını izledikçe söyleşideki bazı sözlerine yeniden dönme ihtiyacı duydum...

Düşüncelerine duyduğum bu yakınlığa rağmen, Karakoç’un dünyasıyla tanışmam kolay olmadı. Türkiye’ye geldiğimde henüz hayattaydı, eserleri ve fikirleri kültür hayatında varlığını sürdürüyordu. Ancak o dönemde Türkiye’nin edebiyat ve düşünce çevrelerini yeterince tanımıyordum. Onu zaman içinde eserlerini Türkçe okuyarak, kendisini konu alan programları izleyerek ve hakkında konuşulanları dinleyerek tanımaya başladım. Kendisiyle görüşme, onu yakından tanıma imkânı bulamadım.

Vefatından bu yana eserlerini Arapçaya kazandırmayı düşünüyorum. Kitaplarını okudukça Arap okurunu onunla tanıştırma isteğim güçleniyor. Müslüman olsun ya da olmasın, gençlerin bu eserleri okuyabilmelerini, insan ve hayat üzerine düşünürken onun sorularıyla da karşılaşmalarını istiyorum.

Yitik Cennet, Arapçaya çevirmeyi özellikle arzuladığım eserlerinden biri oldu. Kitaptan bazı bölümleri çevirmeye çalışmak, bu işin ne kadar sabır ve birikim gerektirdiğini gösterdi. Bir kelimenin neden seçildiğini, imgeye ne kattığını, öncesi ve sonrasıyla nasıl bir ilişki kurduğunu düşünüyordum. Okurken açık görünen bir cümlenin güçlüğü, başka bir dilde karşılığını aradığınızda ortaya çıkabiliyor. O zaman hem anlamı hem de cümlenin metin içindeki yerini koruyacak bir söyleyiş bulmak gerekiyor.

Karakoç’u çevirmenin, Türkçe ve Arapça bilgisinin yanında, eserlerinin dinî, tarihî ve fikrî arka planına da vâkıf olmayı gerektirdiğini anladım. Bazı kelimeler bir geçmişi, bazı imgeler bir düşünceyi ve tavrı beraberinde taşır. Kısa bir cümle, insan ve hayat hakkında geniş bir anlayışa açılabilir. Bu yüzden anladığımı düşündüğüm ifadelere tekrar dönüyor, araştırıyor, çevirimi yeniden gözden geçiriyordum.

Çevirinin aslın bütün özelliklerini eksiksiz taşıyabileceğini söyleyemem. Her dilin kendine özgü ahengi, ifade imkânları ve çağrışımları vardır. Bu güçlüğün farkında olmak, çevirmenin sorumluluğunu artırıyor. Ben de okurun anlayabileceği ve zevkle okuyabileceği, yazarın düşüncesini, ruhunu ve kendine özgü söyleyişini mümkün olduğunca koruyan duru, işlek ve edebî bir Arapça arıyorum. Okura üzerinde düşünebileceği, sorularını yöneltebileceği ve kendi tecrübesiyle okuyabileceği metinler sunmayı umuyorum.

Mirasçılarıyla görüşürken henüz yayımlanmamış yazılarının yüz esere yaklaştığını kendilerinden öğrendiğimde, hayatı boyunca ortaya koyduğu emeği düşünüyorum. Amaçsızca geçirdiğimiz vakitler için hayıflanıyor, zamanımı nasıl değerlendirdiğimi ve ne tür faydalı bir çalışma ortaya koyabileceğimi kendime soruyorum. Geride bıraktığı sayfalar, okurların henüz tanımadığı yönlerini taşımaya, düşünmek ve yazmakla geçirilmiş bir ömrün verimini göstermeye devam ediyor.

Ne kadar yazılırsa yazılsın, bu düşünürü bütün yönleriyle anlatmak güçtür. Ben de burada, kendisine dair mütevazı bilgim ölçüsünde, tanıyabildiğim bazı yönlerini ve üzerimdeki etkisini ifade etmeye çalıştım. İnsan vefat eder, ardından kendisiyle hiç görüşmemiş, onu kitaplarından tanımış ve eserlerinde kendi hayatına dokunan bir anlam bulmuş bir okur, hatırasını yaşatmaya çalışabilir.

Karakoç’un Arap okuruna tanıtılmasına ve eserlerinin farklı dil ve kültürlerde okunmasına katkıda bulunma isteğim de buradan doğuyor. Çeviri çabamın hatırasına bir vefa olmasını, başkalarına da onu okuma ve tanıma imkânı sunmasını umuyorum. Kendisiyle karşılaşma fırsatını kaçırdım, belki ondan çevireceğim bir cümle, başka bir okurun onunla tanışmasına vesile olur.

Vefatının yıl dönümünde kendisini rahmetle anarken, sözü “Hakikat ve Serap”ın son cümlesine bırakıyorum: “Ve hakikat erlerinin çalışmalarına Allah’ın verdiği zafer bir gün gerçekleşir, ölüm ve batım günleri sona erer, Diriliş günü gelir.”


İlgili Haberler

hafiza
Hafıza,Uluslararası Öğrenciler

Karakoç’un eserlerini Türkçe okuyan Mısırlı bir öğrenci olarak, metinlerinde yakından tanıdığım kaygılarla karşılaşıyordum. D

Pazartesi, 16 Kasım 2026

duyurular
Duyurular,Kardeş Topluluklar,Uluslararası Öğrenciler,Yurtdışı Vatandaşlar

Değerlendirme neticesinde dört farklı kategoride dereceye giren isimler belirlendi.

Çarşamba, 04 Kasım 2026

yurtdisi-vatandaslar
Yurtdışı Vatandaşlar

Türkiye-Almanya İşgücü Anlaşması'nın 65. yılında YTB tarafından "Türkiye-Almanya İşgücü Anlaşmasının 65. Yılı" başlıklı progr

Pazartesi, 02 Kasım 2026